# data[].attributes.subtitle
De mislukte modernisering van de basisregistratie personen

# data[].attributes.summary
Negen jaar lang probeerde de Rijksoverheid de persoonsregistratie te moderniseren. In 2017 werd het project gestaakt, nadat meer dan honderd miljoen euro was uitgegeven en nog geen werkend systeem was opgeleverd.

# data[].attributes.body
In 2009 startte BZK met de vervanging van de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) door een modern centraal stelsel, de Basisregistratie Personen (BRP). De ambitie: één betrouwbare set persoonsgegevens voor de hele overheid. Na negen jaar, vier kabinetten en meer dan €100 miljoen aan kosten besloot staatssecretaris Knops (BZK) in juli 2017 om te stoppen.

Bureau ICT-toetsing (BIT, voorloper van AcICT) had al in 2017 geconcludeerd dat het project niet binnen redelijke tijd tot een werkend resultaat zou komen. Na de stopzetting koos het Rijk voor een doorontwikkeling van het bestaande GBA-stelsel. De Rekenkamer wees op onrealistische planningen, wisselende opdrachtgevers en een opgestapelde complexiteit als hoofdoorzaken.

# data[].attributes.subtitle
Duizenden ouders jarenlang ten onrechte als fraudeur bestempeld

# data[].attributes.summary
De Belastingdienst/Toeslagen beschuldigde tussen 2005 en 2019 tienduizenden ouders ten onrechte van kinderopvangtoeslag-fraude. De compensatie voor gedupeerden loopt inmiddels op tot boven de anderhalf miljard euro en de hersteloperatie is nog niet afgerond.

# data[].attributes.body
Vanaf 2005 hanteerde de Belastingdienst/Toeslagen een opsporingspraktijk waarbij ouders op basis van kleine formele fouten of nationaliteit als fraudeurs werden aangemerkt. Uitkeringen werden teruggevorderd zonder zorgvuldige toetsing. De commissie-Donner (2019) en later de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (2020) concludeerden dat sprake was van institutionele vooringenomenheid.

Het rapport "Ongekend onrecht" leidde in januari 2021 tot de val van het kabinet-Rutte III. Bij de hersteloperatie die volgde stapelden de kosten zich op: compensatie, kwijtscheldingen, herbeoordelingen én apparaatskosten bij UHT, gemeenten en rechtspraak. De Rekenkamer waarschuwde in 2023 dat de uitvoeringslast zelf tot nieuwe onrechtvaardigheden leidt.

# data[].attributes.amountContext
compensatie en hersteloperatie (tot en met 2024)

# data[].attributes.summary
Het SPEER-programma (2003-2013) moest de logistieke en financiële systemen van Defensie vervangen door één SAP-gebaseerd ERP. De operatie duurde ruim twee keer zo lang als gepland en kostte circa 900 miljoen euro.

# data[].attributes.body
Het Strategisch Proces- en ERP-traject (SPEER) startte in 2003 met een beoogde doorlooptijd van vijf jaar. Na acht jaar en meerdere herijkingen kondigde Defensie in 2011 aan dat de kosten waren verdriedubbeld. In 2013 werd het laatste onderdeel opgeleverd, maar onderdelen als P&O en personeelsadministratie bleven jarenlang kampen met verouderde parallel-systemen.

De Rekenkamer becijferde de totale uitgaven op ongeveer €900 miljoen. Lessen: onderschat de complexiteit van defensielogistiek niet, en een big-bang ERP-aanpak past slecht bij een organisatie met krijgsmacht-specifieke processen.

# data[].attributes.summary
C2000 is het landelijke communicatiesysteem voor politie, brandweer, ambulances en Defensie. Sinds de introductie in 2004 worstelt het netwerk met dekkingsproblemen, vertragingen en kostenoverschrijdingen. De vervangingsoperatie (IVC) loopt sinds 2017.

# data[].attributes.body
Het C2000-netwerk kwam in 2004 in gebruik, na jaren vertraging en forse kostenoverschrijdingen in de aanlegfase. Sinds de livegang zijn dekkingsproblemen binnen gebouwen, tunnels en bepaalde regio's een terugkerend kritiekpunt. De migratie naar een nieuwe kern in 2020 veroorzaakte dagenlange storingen.

Het vervolgprogramma IVC (Implementatie Vernieuwing C2000) moet het netwerk naar een moderne standaard brengen. De AcICT beoordeelde de planning herhaaldelijk als onrealistisch en wees op stapeling van risico's bij gelijktijdige aanbesteding, migratie en uitrol. De totale uitgaven over het leven van het systeem lopen ruim boven de €2 miljard.

# data[].attributes.subtitle
Een particulier initiatief, €100 miljoen en een rechtszaak

# data[].attributes.summary
Tijdens de coronapandemie kocht VWS voor circa €100 miljoen aan mondkapjes van een stichting rond Sywert van Lienden. Achteraf bleek er winst gemaakt te zijn terwijl de levering als "om niet" werd gepresenteerd. De staat procedeert om terugbetaling.

# data[].attributes.body
In april 2020 sloot het ministerie van VWS via het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) een inkoopdeal met Relief Goods Alliance (RGA), een bv rond Sywert van Lienden, voor circa 40 miljoen mondmaskers voor ongeveer €100 miljoen. De deal werd gesloten met beroep op de maatschappelijke noodsituatie; publiekelijk werd het initiatief als non-profit gepresenteerd.

In 2021 onthulden NRC, Volkskrant en Follow the Money dat Van Lienden en medestanders circa €28 miljoen winst incasseerden. Deloitte voerde een extern onderzoek uit in opdracht van VWS; de staat startte vervolgens civiele procedures tegen RGA. De zaak is nog niet onherroepelijk afgedaan; grote delen van de ingekochte voorraad bleken bovendien ongeschikt.

# data[].attributes.amountContext
aankoopsom; circa €28 mln geclaimd als onterechte winst

# data[].attributes.subtitle
Jarenlang onterecht studenten met migratieachtergrond als fraudeur aangemerkt

# data[].attributes.summary
Een risicomodel van DUO voor het opsporen van onterecht uitwonende studenten leidde jarenlang tot onevenredig veel controles bij studenten met een migratieachtergrond. DUO stopte het model in 2023 en biedt compensatie aan.

# data[].attributes.body
Onderzoek door NOS en Investico in 2023 bracht aan het licht dat het risicomodel van DUO studenten met een niet-Nederlandse achternaam significant vaker selecteerde voor huiscontrole. Na ministerieel onderzoek bevestigde OCW dat het algoritme sporen van indirecte discriminatie bevatte.

In juli 2023 zette minister Dijkgraaf (OCW) het model stop. DUO begon daarna een hersteloperatie: gedupeerde studenten krijgen teruggevorderde bedragen en boetes terug. De omvang van de terugbetalingen wordt inmiddels geraamd op tientallen miljoenen euro's; het Koninklijk huis bood in 2024 publiekelijk excuses aan namens het Rijk.

# data[].attributes.subtitle
Zestig jaar gasbaten, decennia bevingsschade en een ereschuld

# data[].attributes.summary
De parlementaire enquetecommissie-Van der Lee concludeerde in 2023 dat de belangen van Groningers decennialang structureel zijn genegeerd. Tegenover ruim 360 miljard euro aan gasbaten staan ruim 13 miljard euro aan schadeherstel en versterking — en een onafgeronde operatie.

# data[].attributes.body
Op 24 februari 2023 presenteerde de parlementaire enquetecommissie aardgaswinning Groningen onder voorzitterschap van Tom van der Lee haar eindrapport Groningers boven gas (Kamerstuk 35561). De hoofdconclusie: de belangen van bewoners zijn structureel ondergeschikt gemaakt aan die van de Staat, Shell en ExxonMobil (NAM). De commissie kwalificeerde dit als een ereschuld.

Tegenover ruim 360 miljard euro aan cumulatieve gasbaten sinds 1963 staat een schadeherstel- en versterkingsoperatie die in 2024 door de Algemene Rekenkamer werd gevolgd. In het rapport Schadeherstel en versterking Groningen (mei 2025) constateerde de Rekenkamer dat de uitvoering via het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en de Nationaal Coordinator Groningen (NCG) trager verloopt dan beloofd onder het vervolgprogramma Nij Begun.

Het kabinet-Rutte IV reserveerde in 2023 circa 22 miljard euro aan aanvullende middelen voor versterking, schadeherstel en toekomst van de regio, waarvan circa 13 miljard euro direct toerekenbaar is aan het schade- en versterkingsspoor. De aardbeving in Huizinge (2012, kracht 3,6) geldt als keerpunt; pas in 2018 besloot minister Wiebes de winning versneld af te bouwen. In oktober 2023 werd het Groningenveld definitief gesloten.

# data[].attributes.amountContext
gereserveerd voor schadeherstel en versterking (Nij Begun, 2023)

# data[].attributes.sources[].title
Groningers boven gas — eindrapport parlementaire enquete

# data[].attributes.sources[].title
Schadeherstel en versterking Groningen: voortgang en invoering van Nij Begun

# data[].attributes.subtitle
Tientallen miljoenen investeringen in een inspectiesysteem dat nooit breed draaide

# data[].attributes.summary
Na de NVWA-fusie in 2012 hield het INSPECT-project de inspectie-ICT jarenlang in zijn greep. De kosten liepen op van 36 naar 95 miljoen euro, waarvan circa 65 miljoen was uitgegeven toen de minister het project in 2019 stopzette. Slechts drie van de 23 sectoren gebruikten de nieuwe applicatie.

# data[].attributes.body
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit ontstond op 1 januari 2012 door de fusie van AID, PD en de oude VWA. In haar rapport Toezicht bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit na de fusie (20 november 2013) concludeerde de Algemene Rekenkamer dat voorzienbare risico's — met name op ICT-gebied — onvoldoende waren meegewogen; de beoogde besparing van 50 miljoen euro per jaar werd niet gehaald.

Het kernproject INSPECT moest inspecteurs een uniforme applicatie bieden over 23 sectoren. Oorspronkelijk begroot op 36 miljoen euro, liep het budget op tot 95 miljoen; minister Schouten (LNV) trok in april 2019 de stekker eruit wegens gebrek aan projectbeheersing en kostenoverschrijding. Volgens Rekenkamer-berichtgeving van 20 mei 2020 gebruikten slechts drie sectoren de applicatie en moest de NVWA doorwerken met verouderde legacy-systemen.

Parallel hieraan bleef de retributie-structuur — tarieven die bedrijven betalen voor NVWA-inspecties — onderwerp van herhaalde herziening en politieke druk (Kamerstuk 33835). Na INSPECT koos de NVWA voor incrementele vervanging via losse domeinapplicaties; de reorganisatie- en ICT-kosten drukten jarenlang op de begroting van LNV.

# data[].attributes.amountContext
uitgegeven aan INSPECT voor stopzetting (van 95 mln begroot)

# data[].attributes.sources[].title
Toezicht bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit na de fusie

# data[].attributes.sources[].title
Inspecteurs NVWA langer aangewezen op verouderde ICT

# data[].attributes.subtitle
Herhaalde herbouwen en achterstallig onderhoud op de zoekportaal van werkzoekenden

# data[].attributes.summary
De Algemene Rekenkamer waarschuwt sinds 2017 dat het ICT-landschap van UWV structureel onderwaarborgd is. Het financieringsplan dekt beheer en onderhoud niet; gevolg zijn gestage herbouwen van werk.nl en blinde vlekken die in 2024-2025 leidden tot tienduizenden fout vastgestelde WIA-uitkeringen.

# data[].attributes.body
In januari 2017 publiceerde de Algemene Rekenkamer UWV: balanceren tussen ambities en middelen. Hoofdconclusie: het financieringsplan van SZW voor UWV-ICT bevatte onvoldoende budget voor beheer en onderhoud van bestaande systemen, naast nieuwbouw. Het gevolg: werk.nl (de centrale dienstverleningsportaal voor werkzoekenden) werd in opeenvolgende rondes herbouwd zonder dat de onderliggende fundering werd aangepakt.

In haar Verantwoordingsonderzoek 2022 en 2024 (SZW, XV) bleef de Rekenkamer kritisch op IT-governance en eigenaarschap bij SZW. In december 2025 publiceerde zij Fouten bij WIA-uitkeringen: blind voor de signalen, burgers geraakt, waarin werd vastgesteld dat het controlesysteem voor WIA-uitkeringen jarenlang tekortschoot en tienduizenden uitkeringen onjuist zijn vastgesteld — direct gerelateerd aan structurele zwakten in UWV-ICT en datakwaliteit.

Ook het Algoritme Risicoscan Verwijtbare Werkloosheid (in gebruik sinds 2022) werd in mei 2025 door de Rekenkamer kritisch beoordeeld. De cumulatieve kosten van UWV-ICT bedragen volgens de Jaarverslagen van SZW (XV) circa 400 miljoen euro per jaar; herhaalde modernisering heeft tot dusver niet geleid tot een stabiel, toekomstbestendig werk.nl-platform.

# data[].attributes.sources[].title
UWV: balanceren tussen ambities en middelen

# data[].attributes.sources[].title
Fouten bij WIA-uitkeringen: blind voor de signalen, burgers geraakt

# data[].attributes.sources[].title
Algoritme Risicoscan Verwijtbare Werkloosheid bij UWV

# data[].attributes.subtitle
Miljardenoperatie om de ICT van de Nationale Politie te vernieuwen

# data[].attributes.summary
Sinds de vorming van de Nationale Politie (2013) loopt een meerjarige IV-vernieuwingsagenda. AcICT adviseerde herhaaldelijk kritisch over deelprogrammas zoals het Nationaal Meldkamer Systeem en NOOVA — met waarschuwingen over haalbaarheid, afhankelijkheden en kostenbeheersing.

# data[].attributes.body
Na de vorming van de Nationale Politie op 1 januari 2013 bleek het ICT-landschap een lappendeken van meer dan 1.500 applicaties uit de voormalige 26 korpsen. Het meerjarige IV (Informatievoorziening)-vernieuwingsplan beoogt consolidatie en modernisering, maar loopt al een decennium tegen capaciteitsproblemen, personele schaarste en complexiteit aan.

Het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) publiceerde meerdere kritische adviezen over deelprogramma's. Op 31 juli 2023 waarschuwde AcICT in zijn advies Nationaal Meldkamer Systeem — centrale meldkamer voor politie, brandweer, ambulance en Marechaussee — voor onderschatting van integratierisico's. Op 9 oktober 2023 volgde het advies NOOVA (Nieuw Openbare Orde en Veiligheid Architectuur), dat ingaat op de toekomstbestendigheid van missiekritische communicatiesystemen. Eerder, op 18 augustus 2021, adviseerde AcICT over vervanging van het capaciteitsmanagementsysteem door een standaardapplicatie.

De cumulatieve ICT-uitgaven van de politie bedragen volgens opeenvolgende JenV-jaarverslagen ruim 600 miljoen euro per jaar; over de programmaperiode loopt dat op tot enkele miljarden. In januari 2026 concludeerde AcICT opnieuw dat de politie niet op koers ligt voor de geplande vernieuwing van financiele en logistieke systemen (FMS+) in 2027.

# data[].attributes.subtitle
Miljarden toegekend, weinig besteed, effectmeting ontbreekt

# data[].attributes.summary
Van de 20 miljard euro voor het Nationaal Groeifonds werd in de eerste drie rondes 11,7 miljard euro toegekend. Eind 2023 was pas 0,7 miljard uitgegeven. De Algemene Rekenkamer waarschuwt dat KPI-meting en effectmeting bij projecten onvoldoende zijn uitgewerkt.

# data[].attributes.body
Het Nationaal Groeifonds werd in 2020 opgericht met een beoogd budget van 20 miljard euro voor investeringen in kennisontwikkeling, R&D en infrastructuur die het verdienvermogen van Nederland moeten versterken. In haar Verantwoordingsonderzoek 2023 Nationaal Groeifonds (15 mei 2024) constateerde de Algemene Rekenkamer dat in de eerste drie toekenningsrondes circa 11,7 miljard euro was verdeeld, terwijl eind 2023 slechts 0,7 miljard euro daadwerkelijk was besteed.

Kernkritiek: onderzochte projecten zoals Groenvermogen NL en Luchtvaart in Transitie hadden onvoldoende aandacht voor specifieke KPI's en voor monitoring van hun bijdrage aan verdienvermogen. Daarmee is achteraf moeilijk vast te stellen of de miljardenuitgaven de beoogde effecten sorteren. Ook signaleerde de Rekenkamer dat het kabinet en parlement het oorspronkelijke budget vijfmaal naar beneden hadden bijgesteld voor andere prioriteiten — wat de vraag opwerpt of dezelfde doelen met minder middelen haalbaar zijn.

In het Hoofdlijnenakkoord (2024) koos het kabinet-Schoof er uiteindelijk voor het Groeifonds te beeindigen en resterende middelen elders in te zetten. De Rekenkamer waarschuwde in haar weblog Aantrekkelijk en riskant: rijksfondsen (2023) al voor het patroon waarin rijksfondsen politieke afrekening bemoeilijken.

# data[].attributes.amountContext
oorspronkelijk fondsvolume; 11,7 mld toegekend, 0,7 mld besteed eind 2023

# data[].attributes.sources[].title
Rapport bij het Jaarverslag 2023 Nationaal Groeifonds (L) — PDF

# data[].attributes.sources[].title
Aantrekkelijk en riskant: rijksfondsen (weblog)

# data[].attributes.subtitle
Van 10% naar 15,4%: consultants als verkapt ambtenarenapparaat

# data[].attributes.summary
De Roemer-norm van 10% externe inhuur op totale personeelskosten wordt al jaren rijksbreed overschreden. In 2023 kwam het percentage uit op 15,4%. EZK en diensten als DICTU, NCG en RVO zijn de zwaarste overschrijders.

# data[].attributes.body
De Roemer-norm — een door de Kamer aanvaarde motie-Roemer — stelt dat externe inhuur bij het Rijk niet meer dan 10% van de totale personeelskosten mag bedragen. De Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2023 rapporteert een rijksbreed percentage van 15,4%, een stijging van circa 10% in 2018 naar structureel boven 15% sinds 2021. Daarmee werkt het Rijk onder een comply-or-explain-regime dat in de praktijk vooral een uitlegplicht is geworden.

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (nu opgesplitst in EZ en KGG) en de bijbehorende uitvoeringsorganisaties — met name DICTU (gedeelde ICT-dienst), RVO (subsidies) en NCG (Groningen) — zijn volgens de jaarverslagen de zwaarste overschrijders, met percentages ruim boven de 25%. Oorzaken volgens de JBR: krapte op de arbeidsmarkt, noodzakelijke ICT-expertise en politieke prioriteiten (Toeslagen-herstel, Groningen, energietransitie).

In april 2025 kondigde de minister van BZK via de Kamerbrief Terugdringen externe inhuur aan fors te willen snoeien (Kamerstuk 31490). Nieuwsuur berekende in oktober 2024 dat het Rijk een recordbedrag van circa 4,1 miljard euro uitgaf aan extern personeel — op terreinen waarvoor bezuinigingen zijn aangekondigd. De Rekenkamer signaleerde in haar verantwoordingsonderzoeken dat overschrijdingen samenhangen met hardnekkige ICT- en reorganisatieproblemen.

# data[].attributes.amountContext
totale rijksuitgaven externe inhuur 2023 (ca. 15,4% van personeelskosten)

# data[].attributes.sources[].title
Brief aan Parlement — Terugdringen externe inhuur

# data[].attributes.sources[].title
Overheid betaalde recordbedrag voor extern personeel

# data[].attributes.sources[].title
Bijlage 4: Inhuur externen — Jaarverslag XIII (EZK) 2023

# data[].attributes.subtitle
Uitstel wegens corona en een ongedekte rekening van 6,7 miljoen euro

# data[].attributes.summary
De organisatie van het Songfestival 2020/2021 in Rotterdam liep vertraging op door corona. Rotterdam had al 8,1 miljoen euro uitgegeven als gaststad; 6,7 miljoen euro aan uitstelkosten werd niet door verzekeringen gedekt en drukte op gemeente- en rijksmiddelen.

# data[].attributes.body
In mei 2019 wees de European Broadcasting Union Rotterdam aan als gaststad van het Eurovisie Songfestival 2020. De gemeente Rotterdam reserveerde 15,5 miljoen euro; het rijk (OCW/VWS) en de publieke omroep droegen aanvullend bij. Door de COVID-pandemie werd de editie 2020 afgelast en verplaatst naar mei 2021.

Uit het bericht van Binnenlands Bestuur (8 april 2020) bleek dat Rotterdam al 8,1 miljoen euro had besteed aan huur en beveiliging van Ahoy, city dressing en aanbesteding van een producent. Van de uitstelkosten bleef 6,7 miljoen euro ongedekt door verzekeringen. De uiteindelijke editie in mei 2021 vond plaats met beperkt publiek; volgens NOS (20 december 2021) kwam de finale uit op circa 19 miljoen euro — 3,7 miljoen euro onder budget — maar met navenant lagere inkomsten uit toerisme (Rotterdamse ondernemers: 2,8 miljoen euro).

De zaak illustreert het risicoprofiel van prestige-evenementen: substantiele ongedekte publieke voorfinanciering, beperkte verzekering tegen overmacht en beperkte mogelijkheden om kosten te drukken na commitment. De Rekenkamer Rotterdam deed later onderzoek naar de verantwoording; op rijksniveau bleef de financiele afhandeling grotendeels bij gemeente en NPO.

# data[].attributes.amountContext
finale organisatiekosten 2021 (3,7 mln onder budget); 6,7 mln ongedekte uitstelkosten

# data[].attributes.sources[].title
Uitstel songfestival kost gemeente Rotterdam 6,7 miljoen euro

# data[].attributes.sources[].title
Eurovisie Songfestival kostte minder dan begroot, ook minder inkomsten

# data[].attributes.sources[].title
Rotterdam blikt tevreden terug op het Eurovisie Songfestival