# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
Om de uitvoering, monitoring en handhaving mogelijk te maken, is geld nodig. Daarom reserveren we tot 2035 voldoende middelen en herstellen we het Stikstoffonds voor onder meer natuurherstel, gebiedsontwikkeling en de landbouwtransitie, met als doel (juridisch) aantoonbare stikstofreductie. (…) We leggen stikstofdoelen voor 2035 per sector in de wet vast, met een tussendoel in 2030. Deze doelen zijn: 42%-46% (NH3) ten opzichte van 2019 voor de landbouw, 50% (NH3) voor de industrie en 50% (NOx) voor mobiliteit. Voor de landbouw wordt voor 2030 als streefdoel een bandbreedte van 23 – 25% reductie ten opzichte van 2019 vastgesteld.

# data[].attributes.narrativeSummary
Jetten keert terug van de Schoof-afbouw: wettelijke sectorale doelen, Stikstoffonds hersteld tot 2035, KDW vervangen door juridisch houdbaar alternatief, gebiedsgerichte aanpak start in 2026 in 5+ prioritaire gebieden (w.o. Veluwe, de Peel).

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Kritische Depositiewaarde vervangen door een juridisch houdbaar alternatief, gestuurd op emissiereductie

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Uiterlijk 2032 van kracht, met uitzondering voor bedrijven die aan doelsturing voldoen

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Als 2030-doel niet gehaald: korting op dier- of fosfaatrechten bij landbouwbedrijven

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
We passen het stikstofbeleid aan. We schrappen de kritische depositiewaarde (KDW) uit de wet. Het Transitiefonds wordt afgeschaft; middelen worden herbestemd. We schaffen de gedwongen opkoop af.

# data[].attributes.narrativeSummary
Schoof draaide de Rutte IV-koers om: KDW uit wet, Transitiefonds Landelijk Gebied opgeheven, gedwongen opkoop afgeschaft. Doelen werden vervaagd, tempo omlaag. Leidde tot juridische procedures en frictie met provincies.

# data[].attributes.outcome
Kabinet viel op andere dossiers voordat de afbouw volledig juridisch verankerd was. Vergunningverlening bleef in praktijk grotendeels vastzitten ondanks politieke soepelere lijn.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Rutte IV reserveerde €24,3 mrd; Schoof schrapte dit fonds

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
We willen in 2030 de stikstofuitstoot ruim halveren. (…) Voor het aanpakken van stikstof en andere vraagstukken in het landelijk gebied komt een Transitiefonds van € 25 miljard tot 2035.

# data[].attributes.narrativeSummary
Rutte IV maakte stikstof tot absolute topprioriteit: halvering 2030 i.p.v. 2035, Transitiefonds van €24,3 mrd (later €25 mrd), minister Van der Wal presenteerde in juni 2022 de "stikstofkaart" met reductiepercentages per provincie — dat leidde tot de grootste boerenprotesten sinds decennia en uiteindelijk tot de BBB-winst in PS 2023.

# data[].attributes.outcome
Het kabinet viel in juli 2023 formeel op migratie, maar de stikstofcrisis vrat al langer aan het kabinetsmandaat. Minister Van der Wal moest de provinciale reductiecijfers terugtrekken. Weinig concrete reductie gerealiseerd; politieke kosten hoog.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Reductiepercentages per provincie (van 12% tot 95%) — ingetrokken na protesten

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
€1,5 mrd vrijwillige opkoop 3.000 agrarische bedrijven met hoogste emissie

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
Het aantal vergunningen dat daadwerkelijk verleend wordt daalt zelfs. (…) De aanpak van het woningtekort wordt onze topprioriteit. (…) We bouwen minstens 30 grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang verspreid over het land. Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden. (…) Bij nieuwe woondeals streven we naar 2/3 betaalbaar, waarvan 30% sociale huur en 25% betaalbare koop.

# data[].attributes.narrativeSummary
Jetten zet wonen bovenaan. Regie bij het Rijk (nationale wetgeving bepaalt waar, hoeveel en binnen welke termijnen), strikt vereenvoudigde bezwaarprocedures, Vereenvoudigingswet, "fastlane" voor prefab-/fabriekswoningen, Nationale Prestatie Afspraken met corporaties.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Tegen stapeling van bezwaar; vaste uitspraaktermijnen; nadeelcompensatie + planschade landelijk

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Verhuurders E/F/G-labels uitgefaseerd 2029, C/D per 2040

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
Wonen is een prioriteit. Doel: structureel 100.000 woningen per jaar. Bouwimpuls en Woondeals voortzetten.

# data[].attributes.narrativeSummary
Schoof zette Rutte IV-structuur (Woondeals, Woningbouwimpuls, VRO-ministerie) grotendeels voort maar met afbouw van huur-regulering en vermindering van verduurzaamingsverplichtingen. Minister Keijzer (BBB) zette extra in op schrappen bouwregels.

# data[].attributes.outcome
Kabinet viel eind 2025 op migratie. Bouwproductie bleef onder doel — tempo niet versneld. Wet Betaalbare huur werd afgezwakt.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Aangepast zodat aanbod middenhuur niet verder zou inzakken

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Samen met KDW-schrapping bedoeld om bouwvergunning los te trekken

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
We hebben de ambitie om tot en met 2030 900.000 nieuwe woningen te realiseren. (…) De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening krijgt de regie.

# data[].attributes.narrativeSummary
Rutte IV herintroduceerde een minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (Hugo de Jonge) na 12 jaar afwezigheid. Doel 900.000 woningen tot 2030. Woondeals met alle 12 provincies, Nationale Woon- en Bouwagenda, Wet Betaalbare huur (1 juli 2024).

# data[].attributes.outcome
Bouwproductie niet op schema. Doel 100.000/jaar werd maar 2 van de 4 jaren gehaald. Stikstof bleek harde bottleneck. Wet Betaalbare huur werd door opvolger afgezwakt.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Hugo de Jonge — eerste volkshuisvestingsminister sinds 2010

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Met alle 12 provincies bindende afspraken per regio

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
We versterken het nucleaire cluster in Nederland, versnellen het SMR-programma en ondersteunen maritieme nucleaire innovaties. Met het beschikbare budget uit het Klimaatfonds en in samenwerking met marktpartijen wordt doorgewerkt aan de bouw van tenminste vier nieuwe kerncentrales. (…) Om bedrijven in staat te stellen om te investeren in verduurzaming, creëren we een gelijk speelveld en voeren we een stabiel langetermijnbeleid, daarom schaffen we de nationale CO2-heffing af en zetten we met oog voor een gelijk Europees speelveld en versnelling van elektrificatie en verduurzaming in op een verlaging van de elektriciteitskosten.

# data[].attributes.narrativeSummary
Jetten combineert klimaatambitie met industrievriendelijkheid: Klimaatfonds blijft, 4 kerncentrales bij, 40 GW wind op zee, 90% EU-doel 2040 omarmd. Tegelijk: nationale CO2-heffing afgeschaft, verlaging elektriciteitskosten voor industrie. Groningenveld blijft gesloten, gaswinning Noordzee wel doorgezet.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
€35 mrd pot voor energietransitie blijft — Schoof wilde dit afbouwen

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Conventioneel en/of SMR, uit Klimaatfonds gefinancierd

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Nationale heffing geschrapt; EU-ETS wordt leidend

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
90% broeikasreductie t.o.v. 1990 — NL spant zich in voor ambitieus EU-pakket

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
Het klimaatbeleid wordt bijgesteld. De nationale CO2-heffing wordt tegen het licht gehouden. Het Klimaatfonds wordt heroverwogen. Gaswinning onder de Waddenzee en uit kleine velden wordt waar mogelijk voortgezet.

# data[].attributes.narrativeSummary
Schoof zwakte de transitie af: Klimaatfonds onder druk, heroverweging CO2-heffing, hernieuwde gasambities. PVV wilde Klimaatwet zelfs intrekken, maar coalitiegenoten VVD/NSC hielden dat tegen.

# data[].attributes.outcome
Kabinet viel voordat grootschalige afbouw wettelijk was verankerd. Klimaatfonds bleef in naam intact maar daadwerkelijke uitgaven stokten — veel projecten in onzekerheid.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
€35 mrd pot onder druk — sommige tranches on hold

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Van 2 naar tenminste 4 kerncentrales (continuïteit met Jetten)

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Winning uit kleine velden waar mogelijk voortgezet

# data[].attributes.coalitionAgreementQuote
We stellen een Klimaat- en Transitiefonds in van 35 miljard euro voor de komende 10 jaar. (…) We nemen de verantwoordelijkheid voor kernenergie door het Borssele-kernreactor open te houden en de voorbereidingen te treffen voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales.

# data[].attributes.narrativeSummary
Rutte IV zette klimaat op nr. 1: Klimaatfonds €35 mrd, aanscherping doel naar 55-60% in 2030, eigen minister voor Klimaat en Energie (Rob Jetten 2022-2024), eerste serieuze stap richting nieuwe kerncentrales in 30 jaar.

# data[].attributes.outcome
Veel plannen ingezet maar uitvoering liep achter. Netcongestie werd de grootste bottleneck. Kabinet viel eerder dan investeringen volledig werden uitgegeven; opvolgers moesten de pot bewaken.

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Nieuwe begrotingspot 2023-2030 voor netcongestie, kernenergie, waterstof, industrie, mobiliteit

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Eerste aparte klimaatminister (Rob Jetten, D66) — nu premier

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Borssele blijft open + 2 nieuwe reactoren in voorbereiding

# data[].attributes.keyMeasures[].detail
Reductie opgehoogd naar minstens 55% in 2030 (was 49%)